4 LANDSCHAPPELIJKE EN MAATSCHAPPELIJKE CONTEXT EN CONSEQUENTIES

uitgestrekte akkers

Het Oldambt-Dollardgebied in Groningen is een waardevol gebied met bijzondere kernkwaliteiten. De binnendijkse Dollard heeft als geen ander gebied in Nederland een zeer grootschalig en open karakter. Het zijn de ongenaakbare Dollardpolders, met hun eindeloze horizon waar je je kunt onderdompelen in de echte duisternis en stilte.
Kenmerkend voor het Dollardgebied zijn de grote herenboerderijen met hun prachtige slingertuinen. In dit landbouwgebied bepalen monumentale erven te midden van uitgestrekte akkers met graan, koolzaad en bieten het beeld. Maar het Oldambt is meer dan akkerbouw. Kenmerkend zijn ook de dijken die als tijdringen in het landschap liggen en de lintdorpen, die sterk afsteken tegen de omringende openheid.

kwetsbaar landschap

Het landschap van het Oldambt is een landschap van nuances, waarin kleine elementen de unieke weidsheid benadrukken. Dat maakt het landschap ook kwetsbaar. Kleine elementen verdwijnen of sneeuwen onder in het proces van schaalvergroting en alles wat je in het open landschap doet, is van verre zichtbaar. Dat is precies wat er de laatste decennia in dit gebied is gebeurd. In de loop der jaren zijn landschapselementen toegevoegd die nu het beeld verstoren. Door ongebreidelde realisering van windmolenparken, megastallen en silos en de voortschrijdende bebouwing in het open landschap gaan structuren verloren waardoor het landschap verrommelt en zijn identiteit verliest.

zorgelijk initiatief

Overheidsinstanties als het rijk (benoemde Finsterwolde tot zgn. Belvedère gebied, zie de nota d.d.1999 en het programma 1999-2009), de provincie Groningen, de gemeente Oldambt en Delfzijl en SBB hebben, samen met particuliere organisaties als Landschapsbeheer Groningen, het Groninger Landschap en de Stichting Landschap Oldambt, projecten opgestart om het bijzondere karakter van het Oldambtster landschap te behouden en te herstellen.
Het beoogde zonnepark te Finsterwolde is in deze het zoveelste zorgelijke initiatief in onze gewaardeerde landelijke omgeving. Een industrieel initiatief dat sterk conflicteert met de kernkwaliteiten van het landschap, de ambitie van de provincie en gemeenten om recreatie en toerisme in de regio te bevorderen en de wens van vele inwoners om de kwaliteit en de belevingswaarde van onze leefomgeving te behouden.
De afgelopen jaren is veel tijd en geld gestoken in de ontwikkeling van kleinschalige recreatie en toerisme in de polders en het Oldambt. Dit draagt ook bij aan een goed woon en leefklimaat voor de inwoners van de gemeente Oldambt. Maar waarom komen toeristen naar o.a. de polders? Het is voor hen een mix van rust, ruimte, cultuur, landelijk gebied (lintbebouwing) en natuur. Stuk voor stuk waarden die elders in Nederland al reeds verloren zijn gegaan. Het is dus een bijzonder gebied.
De vorige Rijksadviseur voor het landschap, Dirk Sijmons, zei dat hij voor de zeeklei polders langs de Waddenzee koos als hij een voorkeur moest uitspreken voor een Nederlands landschap (Trouw, 7 juni 2008). Het Oldambt, waar o.a. Marketing Oldambt, Stichting Landschap Oldambt, en verschillende toeristische ondernemers, zich sterk voor maken, bestaat voornamelijk uit zeeklei polders.

karakteristiek lintdorp

Het bedrijf F&S Solar Holding B.V wil een zonnepark aanleggen op 15 ha weiland langs de noordzijde van het dorp Finsterwolde, pal ten noorden van de Siemonsstraat en ten oosten van de Westbaan. Het park ligt daarmee 1) op de overgang van het lintdorp Finsterwolde en het open landschap van het Oldambt, 2) in het zicht van nagenoeg de hele noordzijde van het dorp (van de Westbaan tot aan de Kerkeweg) en 3) in het directe uitzicht van de bewoners van de Siemonsstraat en een gedeelte van de Hoofdweg.
Het dorp Finsterwolde is een groen lintdorp gelegen op de flanken van een oude stuwwal en grenzend aan het open Oldambtster landschap. Een karakteristiek lintdorp dat met zijn spaarzame beplanting langs de dorpswegen de uitgestrektheid van het aangrenzende open land accentueert. De concentratie van groen steekt scherp af tegen de openheid die direct achter de bebouwing begint terwijl doorkijkjes in het groen een blik bieden op uitge­strekte landerijen en een eindeloze horizon.
Aan de hand van de hierboven genoemde punten wordt hier ingegaan op de consequen­ties van het beoogde zonnepark op het landschap en de beleving ervan door omwonen­den, recreanten en bezoekers.

contrast

Het Oldambt wordt gekenmerkt door en (door instanties als de Rijksoverheid, Provincie, Gemeenten, SBB, Landschapsbeheer Groningen en SLO) gewaardeerd om zijn unieke landschap waarin de ontstaansgeschiedenis en ontwikkelingen binnen het gebied nog duidelijk zichtbaar zijn. Als een van de karakteristieke eigenschappen van het gebied wordt het contrast tussen de beslotenheid van groene lintdorpen en het aangrenzende open agrarische land genoemd. Juist op deze overgang, waar een aantal jaren terug met subsidie een recreatief wandelpad is aangelegd om dit contrast te kunnen beleven, moet het zonnepark worden gerealiseerd. Het pad is overigens niet meer toegankelijk voor de wandelaar omdat de eigenaar van de grond de toegang door middel van stroomdraad afsloot.

veel te groot

In deHandreiking locatiekeuze en ontwerp zonneparken van de Provincie Groningen wordt aangegeven dat er op 3 schaalniveaus kan worden gekeken naar de ruimtelijke inpassing van een zonnepark en wel op de niveaus landschap, kavel en object. Hier is voornamelijk het aspect landschappelijke inpassing aan de orde en in deze zijn voor Finsterwolde een paar zaken relevant.
Finsterwolde is een klein lintdorp en een zonnepanelencomplex van de beoogde omvang (15 ha) ligt in het zicht van bijna de hele noordzijde van het dorp. Het park strekt zich uit over iets meer dan 1/3 deel van de noordzijde van het dorp (ca 0,55 km; van de Westbaan tot aan de Tammingaslaan) terwijl ca 2/3 deel van de noordzijde van het dorp vanuit de tuin op het park uitkijkt (ca 1,2 km lengte; van de Westbaan tot aan de Kerkeweg). Iets minder dan de helft van de noordzijde van het dorp kijkt direct vanuit het huis en/of de tuin uit op het beoogde park. Het complex verstoort daarmee het uitzicht op en de beleving van het open landschap van de mensen die aan de noordzijde van het dorp wonen en die onder andere voor deze woonlocaties hebben gekozen vanwege het vrije uitzicht.

Landschappelijk gezien is de omvang van het park ten opzichte van het dorp dus veel te groot. Daarbij komt nog dat juist het contrast tussen het groene lintdorp Finsterwolde en
het aangrenzende open landschap aan de noordzijde als karakteristiek en waardevol wordt aangemerkt door alle partijen binnen het project Een eindeloze horizon. Dit project beoogt het karakteristieke Oldambtster landschap (Belvedère gebied) te behouden en te verbeteren en heeft daarvoor van de overheid subsidie ontvangen. Ook in deze zin past het beoogde zonnepark landschappelijk nie
t.
achteruitzicht Siemonsstraat
verrommeling

Om verrommeling van het polderlandschap te voorkomen, zouden zonnepanelen geplaatst moeten worden in een industriële of stedelijke omgeving, bij voorkeur geïntrigeerd in bebouwing, daken, geluidschermen of langs wegen. Yoran van Boheemen, landschapsarchitect, waarschuwt voor deze grootschalige verrommeling. Volgens hem heeft niet elk landschap de draagkracht om grootschalige zonneparken in zich op te nemen zonder dat dit ten koste gaat van de ruimtelijke kwaliteit. Een kleinschalig ongeschonden cultuur-historisch landschap, zoals de Finsterwolderpolder, op de grens van een dorpsrand en een open polderlandschap, dus dicht tegen de woonbebouwing aan, is volstrekt ongeschikt als locatie voor een grootschalig zonnepark.
industrieel aanzicht
Een derde landschappelijk bezwaar is gelegen in de stapeling van industriële bouwwerken/activiteiten aan de noordzijde van Finsterwolde. Iets noordelijker dan het beoogde zonnepanelencomplex ligt langs de Westbaan een megastal die momenteel ook nog wordt uitgebreid (oppervlakte 3 a 4 ha), verderop in het open landschap is het aantal megastallen de laatste 15 jaar in hoog tempo toegenomen wat ook geldt voor de windmolens aan de noordelijke horizon. Al met al krijgt het gebied ten noorden van het dorp steeds meer een industrieel aanzicht terwijl vanuit de optiek van het behoud van het Oldambster landschap en het stimuleren van toeristische/recreatieve ontwikkelingen door overheid en particuliere organisaties wordt gestreefd naar het behoud van het open landschap met een eindeloze horizon. Voor de bewoners en bezoekers van onze regio neemt door de al maar voortschrijdende industrialisering en verrommeling van het landschap de kwaliteit en belevingswaarde van de leefomgeving af.
nekslag voor kwetsbare natuur

Het belang van het landschap voor mensen wordt in het rapport Oldambt levend landschap van het SLO als volgt verwoord:
Het landschap is een belangrijk deel van onze leefomgeving. Het is de fysieke ruimte waarin wij wonen, werken en recreëren. Mensen voelen zich verbonden met het landschap, de ontstaansgeschiedenis en cultuurhistorie. Het zicht op karakteristiek dorpssilhouetten en cultuurhistorische waardevolle elementen als molens, kerken, dijken en borgen zijn daar een essentieel onderdeel. Hetzelfde geldt voor het ervaren van de immense weidsheid van het kustlandschap, de rust, stilte en duisternis.
Wat de ruimtelijke inpassing op kavelniveau betreft: het beoogde terrein voor het panelencomplex heeft weinig structuur waarop in het ontwerp voor een zonnepark kan worden aangesloten. Het terrein bestaat voornamelijk uit weilanden met wat sloten. Kwetsbare bouwkundige objecten liggen er niet en kwetsbare landschappelijke elementen, zoals het contrast dorp-open landschap of het open landschap zelf, worden door het beoogde park juist aangetast.Ecologen vrezen dat grote zonneparken de nekslag worden voor kwetsbare natuur en vooral bodemleven. Als zonlicht en regen de bodem niet meer kunnen bereiken, zal kaalslag het gevolg zijn, dit is funest voor de insecten en weidevogels.
Uitgeputte grond neemt ook nog eens slecht water op. Terwijl dat bij stortbuien door klimaatverandering steeds belangrijker wordt. Verstoring van de bodem zal ook langdurig doorwerken tot ver nadat een zonnepark wordt afgebroken.
cumulatie van effecten

De verstorende effecten van het project op het landschap en de leefomgeving moeten in samenhang worden gezien met andere verstorende omstandigheden of ontwikkelingen in de directe omgeving (cumulatie van effecten). Zoals hierboven al is aangegeven is het aantal windmolenparken, megastallen en silos in het gebied ten noorden van Finsterwolde sterk toegenomen. Een toename die ook nu nog steeds doorgaat. Hier is sprake van cumulatie van visuele en belevingseffecten.
Naar het zich laat aanzien neemt door al deze industriële ontwikkelingen ook de geluidsbelasting in het dorp toe. Cumulatie van de geluidsproductie van de werkzaamheden rond het zonnepanelencomplex en de te plaatsen transformatoren met de laatste decennia sterk toegenomen zware verkeersbewegingen (landbouw en transport) en vluchten van sportvliegtuigen zal een hogere geluidsbelasting met zich meebrengen.
achteruitzicht Siemonsstraat
Bijgewerkt tot
10 nov 2020
ZONNEPANELEN ZWARTBOEK